नेपाल, जहाँका कण-कणमा देवत्व वास गर्छ, त्यहाँ राम नवमी केवल एउटा पर्व मात्र होइन, यो सत्य, धर्म र मर्यादाको उत्सव हो। यस वर्ष विक्रम संवत् २०८१ चैत १३ गते मंगलबारका दिन नेपालभर श्रद्धा र भक्तिका साथ राम नवमी मनाइँदैछ।

भगवान् विष्णुको सातौँ अवतारका रूपमा त्रेता युगमा अयोध्याका राजा दशरथ र रानी कौशल्याका सुपुत्रका रूपमा श्री रामको जन्म भएको दिनलाई नै राम नवमी भनिन्छ।

राम नवमीको सांस्कृतिक महत्त्व

नेपाली समाजमा राम र सीताको सम्बन्ध अत्यन्तै आत्मीय छ। माता सीताको जन्मभूमि (जनकपुर) नेपालमै रहेकाले पनि राम नवमी नेपालीहरूका लागि झन् विशेष बन्ने गर्छ। यो दिनलाई अधर्ममाथि धर्मको र असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। "मर्यादा पुरुषोत्तम" भनिने श्री रामले देखाएको मार्ग—पितृभक्ति, कर्तव्यपरायणता र न्याय—आजको युगमा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।

नेपालमा मनाइने शैली

चैते दशैँको भोलिपल्ट पर्ने यस दिन भक्तजनहरू बिहानै पवित्र नदीहरूमा स्नान गरी व्रत बस्ने गर्छन्। मध्याह्न १२ बजे (भगवान् रामको जन्म समय) मन्दिरहरूमा विशेष आरती र पूजा गरिन्छ। काठमाडौँदेखि जनकपुरसम्म, पहाडदेखि तराईसम्म 'जय श्री राम' को गुञ्जन सुनिन्छ।

नेपालका प्रमुख राम मन्दिरहरू

यस पावन अवसरमा दर्शन गर्नैपर्ने नेपालका केही मुख्य राम मन्दिरहरू निम्न छन्:

१. जानकी मन्दिर (जनकपुरधाम)

यद्यपि यो माता सीताको मन्दिर हो, तर राम नवमीमा यहाँको रौनक वर्णन गर्न नसकिने हुन्छ। नेपाल र भारतका हजारौँ श्रद्धालुहरू यहाँ जम्मा हुन्छन्। यहाँको 'राम मन्दिर' र जानकी मन्दिरमा विशेष मेला लाग्छ। जनकपुरमा राम-सीताको विवाहको स्मृति र रामको जन्म उत्सवलाई मिथिला कला र संस्कृतिसँग जोडेर मनाइन्छ।

२. राम मन्दिर (बत्तिसपुतली, काठमाडौँ)

राजधानी काठमाडौँमा राम नवमीको मुख्य केन्द्र बत्तिसपुतलीस्थित राम मन्दिर हो। यो ऐतिहासिक मन्दिरमा बिहानैदेखि भक्तजनको लामो ताँती लाग्छ। यहाँ भजन-कीर्तन र रामायण पाठको विशेष आयोजना गरिन्छ।

३. पशुपति क्षेत्रको राम मन्दिर

पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरको पारिपट्टि बागमती किनारमा रहेको राम मन्दिर पनि अत्यन्तै श्रद्धाको केन्द्र हो। चैते दशैँ र राम नवमीको समयमा यहाँको आध्यात्मिक ऊर्जा बेग्लै हुन्छ।

४. मुक्तिनाथ मन्दिर (मुस्ताङ)

भगवान् विष्णुको पवित्र स्थल मुक्तिनाथमा पनि राम नवमीका दिन विशेष पूजा हुन्छ। १०८ धारामा स्नान गरी भगवान् रामको आराधना गर्दा मोक्ष प्राप्ति हुने विश्वास गरिन्छ।

राम नवमीले हामीलाई आफ्नो मर्यादामा रहन र सत्यको बाटो नछोड्न सिकाउँछ। हाम्रो देश नेपाल, जहाँ राम र सीताको साइनो जोडिएको छ, त्यहाँ यो पर्वले राष्ट्रिय एकता र धार्मिक सद्भावलाई अझ प्रगाढ बनाउँछ।

यस वर्षको चैत १३ गते, आउनुहोस् हामी पनि श्री रामको आदर्शलाई आफ्नो जीवनमा उतार्ने संकल्प गरौँ।

सबैमा राम नवमीको हार्दिक शुभकामना! जय श्री राम!